استقرار هایپرسونیک‌ها در بلاروس و خطوط قرمز جدید؟

دولت روسیه همواره جمهوری‌های تازه استقلال یافته از اتحاد جماهیر شوروی را بخشی از فضای راهبردی خود دانسته و در تلاش بوده که این فضای حیاتی را حفظ کند. جنگ اوکراین برای روسیه فشار راهبردی به این فضای حیاتی بود و مسکو به دنبال حفظ این فضا و محیط به هر قیمتی است. در همین چارچوب دولت روسیه در یک اقدام حساب شده و هزینه‌زا برای طرف غربی، موشک‌های هایپرسونیک میان‌برد اورشنیک را در بلاروس مستقر کرد. این موشک‌ها که در حالت آمادگی رزمی هستند می‌توانند قواعد بازی در آینده را دچار تغییرات مهم و گسترده‌ای کنند.

روسیه در یک بازی راهبردی با اروپا قرار دارد. رویکرد روس‌ها فشار حداکثری به اروپا در منطقه خاکستری است تا در بلند مدت هزینه‌های طرف‌های اروپایی برای جنگ اوکراین افزایش یابد. اقدام دولت روسیه در استقرار موشک‌های اورشنیک در بلاروس را باید اقدامی سنجیده و مبتنی بر گفتمان قدرت و هزینه در روسیه تلقی کرد. با این کار روسیه عمق راهبردی خود را افزایش می‌دهد زیرا بلاروس فاصله کمتری با اروپا دارد و طبق برخی محاسبات انجام شده این موشک‌ها در کم‌تر از ۱۵ دقیقه به برلین و لندن می‌رسند. این یعنی سیستم هشدار ناتو در عمل توانایی و یارای مقابله با این موشک‌ها را ندارد. در واقع روسیه با این اقدام چند کار مهم را پیش برده است. اولین آنها افزایش عمق راهبردی خود در مرزهای شرقی ناتو است.[1]

روسیه با مستقر کردن این موشک‌های میان‌برد در مرز لهستان، قدرت تهاجمی خود را به نمایش می‌گذارد و هزینه‌های پایتخت‌های اروپایی را برای تشدید سطح تنش، افزایش می‌دهد. یعنی روسیه توانسته است که با یک حرکت کم‌هزینه، بر هزینه‌های اروپاییان بیا‌فزاید. در کنار آن اکنون عمق راهبردی روسیه بیشتر از قبل خواهد بود. سیستم‌های رهگیر موشکی ناتو در حال حاضر توان مقابله با این هایپرسونیک‌ها را ندارد و همین برای اروپا یک سایه ناامنی ایجاد می‌کند. در مقابل برای روسیه یک اهرم چانه‌زنی موثر و یک ابزار تهاجم سریع در صورت نیاز است. همین اقدام روسیه، کشورهای اروپایی را مجبور به بازبینی ساختار دفاعی و امنیتی خود خواهد کرد.

علاوه بر آن، موشک‌های اورشنیک قابلیت عبور از سامانه‌های پارتریوت فعلی را دارند و سیستم پدافندی اروپا و ناتو در حال حاضر راهکار موثری برای مقابله با این موشک‌ها را ندارد به این دلیل که سرعت آنها به بیش از ۱۰ماخ می‌رسد و قابلیت مانور پذیری بالایی دارند.

این اتفاق یک برتری تاکتیکی به روسیه می دهد که بتواند به راحتی اروپا را تحت فشار قرار دهد و طرف اروپایی و ناتو باید برای مقابله با این برتری به تقویت سامانه های پدافندی روی آورد. این یعنی افزایش هزینه‌ها در حوزه‌های جدید برای دفاع در غرب که منجر به تحمیل هزینه به آن ها می‌شود. این تحمیل هزینه یکی از روش‌های تاکتیکی قدرت‌های بزرگ برای فرسودن ساختار اقتصادی و تصمیم گیری رقبا است که روسیه در حال استفاده از آن با ابزارهای در دسترس خود است.[2]

مسئله مهم دیگر استفاده روسیه از ظرفیت‌های جغرافیایی در بلاروس است. در واقع روس‌ها در تلاش هستند که دامنه درگیری احتمالی را از مرزهای روسیه دور کنند و آن‌را به مرزهای ناتو بکشانند. برای همین مسئله بلاروس را تجهیز به سلاحی راهبردی کرده است تا بتواند ناتو را تحت فشار قرار دهد. به ویژه اینکه منطقه‌ای که موشک‌ها مستقر خواهند شد، مرز زمینی و خلا ناتو یعنی دالان سوالکی است، جایی که روسیه با بستن آن می‌تواند کشورهای بالتیک را در یک محاصره تاکتیکی قرار دهد و فشارهای نظامی را بر ناتو افزایش دهد. بنابراین روسیه در تلاش است با استفاده از ژئوپلتیک متحدان خود هزینه‌های مختلف ناتو را افزایش دهد تا آن‌ها مجبور شوند حمایت‌ها از اوکراین به حداقل برسانند.[3]

باید توجه داشت که هدف روسیه نشان دادن جدیت خود در خطوط قرمزی است که تعریف کرده است. در واقع روس‌ها در حال تشدید تنش، برای کنترل تنش هستند تا بتوانند مذاکرات صلح را با حداکثر امتیاز پیش ببرند. روسیه با افزایش نفوذ بر اروپا در تلاش است که فاصله بین آمریکا و اروپا را زیاد کند، در واقع دولت‌های اروپایی باید از خود بپرسند که واشنگتن چقدر و تا کجا حاضر است که برای منافع اروپا با روسیه چانه‌زنی کند؟

عدم فشار روسیه به ایالات متحده و تمرکز بر اروپا نشان از آن دارد که مسکو در حال یک بازی جند وجهی است که هدف نهایی آن به حفظ فضای حیاتی و گرفتن بیشترین امتیاز از معاهده صلح جنگ اوکراین است.

در نهایت باید گفت این یک بازی تاکتیکی خطرناک است که اگر طرفین درگیری به درک درستی از رفتار یکدیگر نرسند، می‌تواند به یک فاجعه یا جنگ جهانی تبدیل شود، به‌خصوص که ناتو به دنبال تقویت سامانه‌های دفاعی خواهد رفت و این یعنی آن‌ها پاسخ روسیه را می‌دهند و احتمالا روسیه نیز قدم‌های دیگری در صورت نیاز بردارد. هم‌چنین با توجه به نبود معاهده کنترل تولید و ساخت تسلیحات هسته‌ای میان‌برد، احتمال شکل‌گیری یک جنگ تسلیحاتی بین طرفین وجود دارد که می‌تواند معمای امنیتی اروپا را بیش از پیش پیچیده کند و الگوهایجنگ سرد را در اروپا زنده کند و بار دیگر اروپا کاملا نظامی شود.

امین مهدوی

[1] Belarus becomes Russia’s newest nuclear launchpad - Modern Diplomacy

[2] From Belarus to Brussels in 17 Minutes: What It Means for European Security -THINK TANK JOURNAL

[3] Exclusive: Russia likely placing new hypersonic missiles at former airbase in Belarus, researchers find | Reuters